Zespół jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego (ZJD) to przewlekłe schorzenie o czynnościowym charakterze, trwające co najmniej trzy miesiące. Charakteryzuje się wystąpieniem bólu brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień. Należy podkreślić, iż o czynnościowym charakterze świadczy nie stwierdzone uwarunkowanie zmianami organicznymi lub biochemicznymi schorzenia.

Zaburzenia czynnościowe układu pokarmowego należą do najczęstszych schorzeń gastroenterologicznych. Zespół jelita drażliwego występuje u ok. 10-20% populacji ogólnej ludzi, 2/3 z tej liczby to kobiety. Choroba zaczyna się przeważnie w wieku 30-40 lat. Zaledwie 10 % z tych osób zgłasza się ze swoimi dolegliwościami do lekarza.

Przyczyny zespołu jelita drażliwego

Pierwotna przyczyna zespołu jelita drażliwego nie jest znana. Czynniki patofizjologiczne, które mogą mieć wpływ na wystąpienie choroby to nadmierny rozrost flory bakteryjnej, zmiany w sferze psychicznej (u 70-90% pacjentów chorych występują zaburzenia osobowości, niepokój lub depresja), spożywanie pokarmów ubogoresztkowych, przebycie infekcji jelitowej.

Znamienne znaczenie w patogenezie mają również zaburzenia czucia trzewnego i funkcji motorycznej jelit, co potwierdzają badania przeprowadzone u chorych. Chorzy ci wykazują niski próg bólowy odbytnicy rozszerzanej balonem oraz zwiększoną odpowiedź ruchową jelita grubego na pobudzanie niektórymi lekami lub pokarmem.

Objawy zespołu jelita drażliwego

Objawy zgłaszane najczęściej przez pacjentów z zespołem jelita drażliwego to ostre, skurczowe bóle brzucha -  zwykle w okolicy podbrzusza i lewego dołu biodrowego. Ból nie wybudza pacjenta w nocy, co potwierdza jego czynnościowy charakter. Ulgę przynosi wypróżnienie lub oddanie gazów. Bólowi towarzyszy biegunka (po posiłku, po silnym stresie) bądź zaparcie, z uczuciem niepełnego wypróżnienia po oddaniu stolca. Objawem towarzyszącym jest też zgaga, nudności, wymioty, częstomocz, zaburzenia miesiączkowania i bóle głowy.

Kolejnym etapem diagnostycznym, potwierdzającym czynnościowy charakter dolegliwości, jest badanie przedmiotowe nie wykazujące odchyleń od normy.

Objawy, które mogą okazać się niepokojące to: gorączka, spadek masy ciała, niedokrwistość, krew w stolcu, rak lub choroby zapalne w wywiadzie rodzinnym oraz odchylenia w badaniu przedmiotowym.

Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego

Celem postępowania diagnostycznego jest przede wszystkim wykluczenie organicznej przyczyny dolegliwości. Służy temu wykonanie zestawu badań. Są to m.in. morfologia, OB., badanie biochemiczne krwi, badanie ogólne moczu, test wodorowy, badanie kału w kierunku obecności pasożytów i krwi utajonej, posiewy bakteriologiczne stolca oraz rektoskopia lub fibrosigmoidoskopia. Ponadto w zależności od stanu klinicznego pacjenta oraz wywiadu rodzinnego, wykonuje się test tolerancji laktozy lub 2-tygodniowa próba z dietą bezlaktozową, kolonoskopię, czy USG lub tomografia komputerowa jamy brzusznej.

Zespół jelita drażliwego rozpoznaje się więc ściśle na podstawie objawów i wykluczenia chorób organicznych.

Zespól jelita drażliwego należy różnicować przede wszystkim z nieswoistymi i swoistymi chorobami zapalnymi jelit, występowaniem uchyłków okrężnicy, chorobą trzewną, nowotworami jelita grubego i chorobami metabolicznymi, takimi jak np. cukrzyca.

Nie ma sposobu trwałego wyleczenia z zaburzeń, postępowanie lecznicze ma tylko na celu złagodzenie objawów chorobowych. Chorym zaleca się więc unikanie stresów, stosowanie urozmaiconej i bogatoresztkowej diety, unikanie picia kawy i alkoholu. Środki farmakologiczne pełnią funkcje wspomagającą, stosowane są w zależności od biegunkowego bądź zaparciowego charakteru schorzenia.