Ból brzucha a kamica żółciowa

Kolka żółciowa to kolokwialne pojęcie, oznaczające przeszywający, uporczywy ból, jaki towarzyszy kamicy żółciowej. Kamica żółciowa jest jedną z najczęstszych chorób jamy brzusznej. Jej istotą jest tworzenie się w pęcherzyku żółciowym lub rzadziej w drogach żółciowych złogów nazywanych właśnie kamieniami.

Schorzenie to kilkakrotnie częściej występuje u kobiet, zwłaszcza otyłych i po czterdziestym roku życia. Do innych czynników ryzyka należą np. przebyte ciąże, zaburzenia metaboliczne np. hipercholesterolemia, cukrzyca, przewlekłe choroby przewodu pokarmowego, czy stan po resekcji żołądka i jelita.     

Jak powstaje kamica żółciowa?

Żółć, niezbędna do trawienia, wytwarzana jest przez komórki wątrobowe, czyli hepatocyty w ilości od 500 do 1500 ml na dobę. Wydalanie żółci jest możliwe dzięki systemowi dróg żółciowych wewnątrzwątrobowych i zewnątrzwątrobowych. Narządem okresowo magazynującym żółć jest pęcherzyk żółciowy leżący pod dolną powierzchnią wątroby. Dzięki właściwej regulacji nerwowo-hormonalnej oraz prawidłowej czynności dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego, żółć przemieszczana jest z wątroby do przewodu pokarmowego zapewniając odpowiedni przebieg procesów trawienia. 

Głównym miejscem tworzenia się kamieni żółciowych jest właśnie pęcherzyk żółciowy. Mechanizm powstawania kamicy nie jest do końca poznany. Najprawdopodobniej kluczowe znaczenie ma zagęszczenie i zastój żółci pęcherzykowej prowadzący do wytrącania się z żółci cholesterolu i bilirubiny niesprzężonej, w postaci złogów. Głównymi składnikami kamieni żółciowych są w różnych proporcjach: cholesterol, barwniki żółciowe, jony nieorganiczne i białka. Najczęściej występują złogi mieszane cholesterolowo-barwnikowe. Kamienie w pęcherzyku mogą drażnić błonę śluzową pęcherzyka wywołując jej odczyn zapalny prowadzący do wydzielania wapnia, który odkłada się w kamieniach. Kamienie zalegające przez długi czas są więc bogato uwapnione.  

Objawy kamicy żółciowej

Objawem osiowym kamicy żółciowej jest kolka żółciowa. Natomiast między napadami kolki chory może nie mieć żadnych dolegliwości lub niewielkie pobolewania brzucha. Atak kolki występuje nagle, najczęściej w nocy lub nad ranem, kiedy to pojawia się bardzo silny ból w okolicy prawego łuku żebrowego lub powyżej pępka. Ból może promieniować do tyłu lub pod prawą łopatkę. Towarzyszą mu nudności i wymioty nie dające ulgi oraz wzdęcia brzucha. Chory jest cierpiący, niespokojny i stale zmienia swoje ułożenie, ponieważ żadna pozycja nie łagodzi bólu. 

Napad kolki

Napad kolki występuje najczęściej w kilka godzin po spożyciu pokarmów tłustych i ciężkostrawnych, i jest spowodowany rozciąganiem ściany pęcherzyka żółciowego na tle zastoju żółci. Czasem kolka żółciowa może być spowodowana przez duży wysiłek fizyczny lub silne emocje. Zastój żółci wywołany jest zwykle okresowym zaklinowaniem szyjki pęcherzyka lub przewodu pęcherzykowego kamieniem lub silnym skurczem zwieracza Oddiego (zwieracz utworzony jest przez kompleks mięśni gładkich otaczających końcowy odcinek przewodu żółciowego wspólnego i  przewodu trzustkowego). Po przesunięciu się kamienia lub ustąpieniu skurczu zwieracza Oddiego ból ustępuje. W sytuacji gdy zaklinowanie szyjki pęcherzyka żółciowego lub przewodu pęcherzykowego przez kamień przedłuża się, zastoinowa żółć drażni błonę śluzowa pęcherzyka wywołując w efekcie ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego. Objawami tego ostrego stanu są: długotrwały i stały ból, wysoka gorączka, obrona mięśniowa w okolicy prawego podżebrza oraz leukocytoza.      

Objawy ostrego zapalenia pęcherzyka mogą ustąpić, jeśli kamień przesunie się i zawartość pęcherzyka żółciowego ulegnie opróżnieniu. Następstwem może być rozwijające się przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego.

Rozpoznanie kamicy żółciowej         

Rozpoznanie kamicy pęcherzyka żółciowego na podstawie typowych objawów nie jest trudne. Wskazane jest jednakże potwierdzenie diagnozy badaniami dodatkowymi. Badaniem pierwszego rzutu jest ultrasonografia, bardzo czuła i powtarzalna metoda.      

Postępowanie w przypadku wystapienia napadu kolki żółciowej polega na pozajelitowym podawaniu silnych leków rozkurczowych np. papaweryny i środków przeciwbólowych np. pyralginy. Czasem pyralgina nie jest dość skuteczna i wówczas lekarz podaje opioidowy lek przeciwbólowy tj. petydynę. Podkreślic należy, iż przeciwwskazane jest podawanie morfiny, ponieważ nasila ona skurcz zwieracza Oddiego i może maskować objawy ewentualnego zapalenia otrzewnej. Po ustąpieniu bólów wskazane jest podawanie prostych leków rozkurczowych przez około dwa tygodnie, aby zapobiec kolejnym napadom kolki.

Dieta w kamicy żółciowej 

Przez kilka dni po napadzie zaleca się również ścisła dietę, niemalże głodową z dużą ilością płynów, a w okresach między napadami stosowanie diety lekkostrawnej i unikanie alkoholu. Zalecane są również dostępne w aptece bez recepty leki żółciotwórcze (pobudzające wytwarzanie żółci) i żółciopędne (wywołujące opróżnianie pęcherzyka), które zwalczają zastój żółci, przyczyniając się do oczyszczania i odkażania dróg żółciowych.